Centum Anni Vitalis van Geert Jan Kroon: hoe twee thema’s samensmelten tot één energieke finale

Een jubileumwerk kan snel verzanden in een voorspelbare openingsfanfare. Centum Anni Vitalis van Geert Jan Kroon kiest bewust voor een andere route. In plaats van een aaneenschakeling van feestelijke motieven, presenteert het werk een strak geconstrueerde architectuur. Twee schijnbaar verschillende muzikale ideeën groeien in ruim vijf minuten tijd organisch naar elkaar toe. Het resultaat is een compact, veerkrachtig werk (graad 5) dat het fanfareorkest uitdaagt op precisie, klankkleur en stijlbewustzijn.

Een monumentale opening met een knipoog naar Copland

Het werk opent met een statig motief in het scherpe koper. Trompetten, hoorns en trombones zetten direct de toon in een weidse, open stijl die herinnert aan Aaron Copland. De klank is monumentaal en klassiek. Dit motief kondigt niet zomaar feest aan; het legt direct het melodische en ritmische DNA neer voor de rest van de compositie.

Onder de oppervlakte van deze monumentale opening schemeren al contouren door van de bekende hymne Rhuddlan (in het Nederlands bekend als "Eens als de bazuinen klinken"). Waar veel koraalbewerkingen het thema meteen prijsgeven, ontrafelt de componist de melodie geleidelijk. Lyrische melodielijnen in de bugels, trompetten en hoorns trekken het stuk open en zorgen voor een natuurlijk spel tussen kracht en warmte.

De fuga als ritmische motor

Het hoogtepunt van Centum Anni Vitalis bevindt zich halverwege het stuk. Het beginthema transformeert hier in een strakke, energieke fuga. De bugelgroep neemt het voortouw met een helder gearticuleerd thema, waarna de verschillende secties achtervolgen.

Deze fuga is traditioneel van opzet, maar voelt modern door de ritmische puls. Het vormt de ideale ondergrond voor de climax: terwijl de polyfone lijnen blijven bewegen, klinkt daarboven voor het eerst de volledige melodie van de hymne. De twee thema's concurreren niet met elkaar, maar vullen elkaar naadloos aan.

Wat vraagt dit werk op de lessenaar?

Met een speelduur van 5:15 minuten en een moeilijkheidsgraad 5 is Centum Anni Vitalis een intensieve test voor het hele ensemble. Er zijn geen rustige opvulpartijen; vrijwel elke stem draagt bij aan het thematische vlechtwerk.

Voor dirigenten ligt de uitdaging vooral in:

• Stijldifferentiatie: Schakelen tussen de klassieke koperstijl van de opening en de transparante, lichte articulatie in de fuga.
• Klankbalans: De warmte van de bugels en saxofoons behouden terwijl het zware koper en slagwerk voluit spelen in de climax.
• Transparantie: Ruimte laten voor het polyfone lijnenspel, zodat de melodie van het koraal helder boven de energieke onderlaag blijft zweven.

Synthese naar de toekomst

In het slotgedeelte valt alles op zijn plek. De hymne Rhuddlan staat nu definitief op de voorgrond als symbool van een solide basis en honderd jaar traditie. Daaromheen weeft het orkest een jubelende variant van het openingsmotief. Het stuk eindigt in een krachtige, feestelijke synthese. Een dynamisch statement voor elk orkest dat een energiek en inhoudelijk openings- of jubileumwerk zoekt.